شوهر آهو خانم (علی محمد افغانی)

علی محمد افغانی ، نویسنده ایرانی (متولد 1303) اصفهانی الاصل و متولد و بزرگ شده کرمانشاه، از نویسندگانی است که با نوشتن رمان شوهر آهو خانم، سهم بسزایی در ادبیات ایران داشته است. وی که افسر ارتش و از توده ای های رده بالا بود، به این علت زندانی شد و این رمان ارزشمند را در زندان نوشته و در سال 1340 منتشر کرده است. می گویند که افغانی به اعدام محکوم شده بود، اما بعلت فشار جهانی اعدام لغو و پس از تحمل مدتی حبس، آزاد شد.

سایر نوشته ها: بافته های رنج، بکتاش، شادکامان دره قره سو، سیندخت، شلغم میوه بهشته، محکوم به اعدام، همسفرها ...

آقای افغانی در این رمان تصویر سازی خوبی از وضعیت زنان دهه 1340 دارد. وی به نکوهش چند همسری می پردازد، که با توجه به شرایط آن زمان ایران، قدم بزرگی در این زمینه محسوب میگردد. نجف دریابندری که علی‌محمد افغانی را پیش و پس از زندان می‌شناخت، در مطبوعات وقت نوشت: شوهر آهو خانم زندگی مردم عادی اجتماع ما تراژدی عمیقی پدیدآورده و صحنه هائی را پرداخته که انسان را به یاد آثار انوره دو بالزاک و لئون تولستوی می‌اندازد.

این کتاب، بارها قبل و بعد از انقلاب 57 تجدید چاپ شده و از آن فیلمی هم ساخته شده است (داوود ملاپور 1347).

در ابتدای رمان، شعری از حافظ را می خوانیم:

پیرانه سرم عشق جوانی بسر افتاد آن راز که در دل بنهفتم بدر افتاد

از راه نظر مرغ دلم گشت هواگیر ای دیده نگه کن که بدام که در افتاد

سید میران سرابی، صاحب نانوایی و رئیس صنف در کرمانشاه، در عصری زمستانی در رمضان ۱۳۱۳ هجری خورشیدی در دکّانش با همکاری به نامِ آقا شجاع دیدار می‌کند و خبرش می‌دهد که جلسهٔ صنف پس‌افتاده تا پس از عید فطر. آقا شجاع می‌رود. سید میران در اندیشهٔ آن است که تأمین نانِ قشون را به انحصار خود درآورد. زن بسیار جوانی می‌آید و از میران، که به جای ترازودارِ قهرکرده‌اش پشت ترازو ایستاده، نان می‌خرد. زیبایی و ملاحت زن به دل میران می‌نشیند. دیگر بار زن با پسرکی فرّخ‌نام که فرزند صاحبخانه‌اش باشد برمی‌گردد که نان بخرد. میران با او هم‌صحبت می‌شود، نامش را می‌پرسد که هماست، و پی می‌برد که طلاق گرفته و از همسر و فرزندان دور افتاده و نیز دور از خویشان ده‌نشینش در کرمانشاه تنها مانده‌است. سلیمانِ کارگر می‌رود پی آرد فردا، حبیبِ ترازودار برمی‌گردد، و سید میران در این اندیشه است که شاید بشود واسطهٔ ازدواج هما و حبیب. ....

علی محمد افغانی - شوهر آهو خانم